23 Kasım 2011 Çarşamba

Aleksi Zorba ve Yazar


Aleksi Zorba ve Yazar


Her haneye, her sokağa, her mahalleye, özellikle de heradaya bir Aleksi Zorba...
Kaybolup gitmekte olan insanlık haritasının sağ üstköşesinde kuzey doğrultusu olarak parlayan tek bir sivrilik varsa o da AleksiZorba'nın "bu dünyayı yaşamaya ve anlamaya, üstelik gidilse de bu dünyadakalmaya" dair işareti. Ondan önce de çizilmiş miydi gerçekten gevişgetirirken de düşünebilen, düşünürken de farkında olabilen, farkında oldukçaraks eden, şarap içen ve ten yolculuğunu etinden, kemiğinden eksik etmeyeninsanın haritası? Çizilmişse de bu denli yürekli, açık ve anlaşılır olmadığıkesin.
"Zorba" ile insan karakterinin ve sığasınınzirvesini yeryüzü kültürüne oyarken tek bir kürek ya da delici kullanmadı.Marksizm, Hıristiyanlık, Budizm, Felsefe, Şiir, Yolculuk... Zorba'yı oluşturançekiç, kalem ve şarap lekesi darbelerinin arkasında "insanlı tarihin"bu farklı elementleri de vardı. Afyon tiryakisi gibi kağıt ve kalemle yaşayanbir şair ve filozofun karşısına paralı asker, madenci, vatansever, çapkın veölümlü Aleksi Zorba'yı çıkartan Kazancakis bu karşılaşmanın ortaya koyduğuşiddetin sonuçlarını şöyle açıklıyordu:
"İnsana hayatı sanat yaptıran o acıklı üstünlük,birçok et yiyen canlılarda yıkıntıya neden olur."
Kazancakis'in "Zorba" romanı boyunca asılyıkılan; komitacı ve bir yaşama ustası olan Aleksi Zorba'nın yüreği, açıkzihni, cesareti ve ölümle korkusuz mücadelesi karşısındaki "kağıtfaresi"dir. Zorba, bu fareye, yani yazara şöyle demektedir:
"Kusura bakma ama patron sen bir kağıt faresisin. Şuzavallı sen de hayatında bir kez olsun güzel bir yeşil taş görebilirdin.Vallahi işsizken bir yerde oturuyor ve kendi kendime düşünüyordum:"Cehennem var mı yok mu?" diye. Fakat dün mektubunu alınca şöylededim: 'Bazı kağıt fareleri için bir cehennem vardır.'"
Önsözünde açıkça "Hayatımda bana en çok iyiliğidokunan şeyler, gezilerle düşler olmuştur." diyen bir yazardır bu.Kırılgan, küskün, yaratıcı oluşunun nezaketi altında bile ezilen, ama yine deAleksi Zorba'nın karşısında "korkmamayı, yaşamı sevmeyi ve ayaktadurabilmeyi" öğrenebileceğini hisseden bir yazar... Hatta bizzat NikosKazancakis'in kendisi! Şu cümleler, Zorba karşısındaki yazarın durumunuanlatmayı daha iyi başarıyor:
"Ama yüreklilik gösteremiyordum. Zorba gece yarısıraks ediyor ve benim de, usluluk ve alışkanlığın düzenli kabuğundan silkinipkurtulmamı, kendisiyle birlikte büyük yolculuklara çıkmamı haykırıyor, ben iseyerimden kımıldamayıp, titriyordum."
Yazar, "Zorba" boyunca kendisiyle giriştiğihesaplaşmadan -bir anlamda Kazancakis'in gizliden gizliye başlattığıyazar-halktan biri düellosu- okuru veinsanı bir yaşam kılavuzuna götürecek ani bir uyanışla çıkabiliyor; ve şöylediyor: "'Ruhum,' diyordum, 'şimdiye kadar gölgeye bakıp doyuyordun; şimdiseni tene götürüyorum.'"
Aleksi Zorba, yazarla yaptığı yolculuklarda, giriştiğimaceralarda sürekli olarak onunla didişir, durur. Küçük hikayeler, meseller,anekdotlar ve Zorba'ca nükteler bu yolculuk boyunca peşlerini bırakmaz. Yazarhep bocalamaktadır: Yaşam, kadınlar, ölüm korkusu, düşünce... yakasınıbırakmayan bu kelimeler karşısında Aleksi Zorba'nın iç rahatlatıcı, serinleticive sağlam görüşleri, görüşten de öte tespitleri ve deneyimleri vardır. YaniZorba "gerçek bir hayat kullanma kılavuzu"dur.
"Hey bee!" diye haykırır Zorba. "İnsanlarne hale girdi... Tuuh kahrolasıcalar! Vücutlarını bırakıp körlettiler veyalnızca ağızlarıyla konuşuyorlar. Ama ne söylesin ağız? Ağız nesöyleyebilir?"
Bir yolculuk sırasında Zorba, bir Rus kadınına raksederek yolculuklarını, çektiklerini, kaç kez evlendiğini, kaç sanata girdiğinianlatır: Taşçı, madenci; seyyar satıcı, çömlekçi, komitacı, santurcu, leblebici,çingene, kaçakçı...
Kadın ve aile konularında da yazar için iç rahatlatıcıdırAleksi Zorba. Onun kaçarak içinden çıkmaya çalıştığı bu çetrefil konularZorba'da kesin, hoyrat ve eril karşılıklarla yerini bulmaktadır:
"Kadın anlaşılmaz bir şeydir patron. Neden,diyeceksin. Hatırlamıyor da ondan işte..."
"Yalnızca çalınmış etin tadı vardır. İnsanın kendikarısı, çalınmış et değildir."

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder